Mogiła ukryta między torami

cm choler mini

W XIX wieku wielokrotnie Warszawę nawiedzały epidemie cholery. Zmarłych grzebano wtedy poza ówczesnymi granicami miasta. Jednym z takich miejsc jest mogiła między nasypami kolejowymi. 

Również dziś jest trudno dostępna, odcięta od dróg i skazana na zapomnienie – leży w rozwidleniu linii kolejowych, tworzących charakterystyczny trójkąt między rondem Żaba, rondem Starzyńskiego i stacją Warszawa Praga. Otoczoną ceglanym ogrodzeniem mogiłę widać przez krótką chwilę z okien pociągów powracających do Warszawy znad morza.

Na dawnych planach miasta umieszczano tu napis „cm. choleryczny”, na nowszych zdarza się to rzadko.

Dojść tu można tylko przechodząc – ostrożnie! nielegalnie i niebezpiecznie! – przez nasyp kolejowy, np. od strony ul. Starzyńskiego na przedłużeniu Namysłowskiej. Po wejściu na nasyp i uważnym przekroczeniu torów trzeba iść dalej na północ wzdłuż dawnego nasypu prostopadłego do ul. Starzyńskiego.

cm choler2

Istnieją różne hipotezy pochodzenia cholery. Niektórzy twierdzą, że przywlekli ją wiślani flisacy. Inni – że carscy żołnierze już w czasie powstania listopadowego i że zmarł na nią głównodowodzący wojsk rosyjskich Iwan Dybicz.

W kronikach odnotowano epidemie w latach: 1866, 1867, 1873, 1877, 1881, 1892, 1894. Na cholerę chorowały i umierały tysiące ludzi, najczęściej biedniejszych mieszkańców miasta. Władze podjęły akcję uświadamiającą, na ulicach rozlepiano przepisy higieniczne, ogłaszano je też w gazetach. Powoływano komisje lekarskie, chorych izolowano w stacjach ochronnych na przedmieściach miasta, a zmarłych grzebano przy jego granicach. Takie nieduże cmentarze znajdowały się w rejonie dzisiejszego ronda Starzyńskiego i na przedpolu Fortu Śliwickiego. Istniały krótko, często nie oznaczano ich nawet na planach miasta.

Cmentarz zaprojektowany przez inżyniera Henryka Sumińskiego otwarto 16 listopada 1872 roku. Pochowano tu prawie 500 zmarłych. Opiekę nad nekropolią sprawował Cezary Skoryna, właściciel fabryki kamieni i maszyn młyńskich z ulicy Olszowej na Pradze. W 1874 roku cmentarz na własność przejęło miasto, lecz zwlekało z wyznaczeniem stróża. Skoryna sam wynajął dozorcę, pana Przepiórkę, który wraz z żoną zamieszkał w domku przy cmentarzu, obsadzał cmentarz drzewkami i pilnował 55 nagrobków. Władze miejskie zwlekały też z doprowadzeniem drogi do nekropolii, odciętej od miasta po wybudowaniu linii kolejowych w połowie lat 70. XIX wieku.

Mogiłę utworzono w latach 1908-1909 podczas zakrojonej na wielką skalę przebudowy węzła kolejowego. Nekropolia sprzed 30 lat była wtedy już zupełnie zapomniana, budowniczowie węzła w ogóle nie spodziewali się znaleźć tu cmentarzyska. Wszystkie znalezione szczątki zdecydowano pochować na koszt władz kolejowych we wspólnej mogile obok dawnego cmentarza.

cm choler3

W 1909 roku wystawiono tu pomnik zaprojektowany przez inżyniera Lubickiego, który pełnił także funkcję kierownika budowy węzła kolejowego. Lubicki zaapelował w warszawskich gazetach o pomoc w ułożeniu stosownego napisu na pomniku, zapewne tego samego, który istnieje do dziś. Przez następne lata podobno ani kolej, która pokryła koszty budowy i ogrodzenia pomnika, ani zarząd pobliskiego Cmentarza Bródzieńskiego nie były w stanie przejąć dozoru nad mogiłą.

Do niedawna mogiła prezentowała się fatalnie: ceglane ogrodzenie w formie murku, na którym powtarza się motyw krzyża, było pomazane sprayem, wewnątrz leżały zwalone fragmenty dawnego monumentu. Wokół walały się potłuczone butelki i śmieci.

Mogiłę odnowiono w 2010 r., przy okazji modernizacji biegnącej obok linii kolejowej do Gdańska. Umieszczony na niej napis głosi: „Tu spoczywają szczątki 478 ofiar zarazy cholerycznej z lat 1872 73, zebrane pod wspólną mogiłą po zniesieniu cmentarza cholerycznego przy budowie węzła kolejowego w 1908 roku”.

 

Do góry

banerziel2

Dyrektywa o prywatności i łączności elektronicznej UE

Ta witryna używa ciesteczek. Dzięki nim witryna ma pełną funkcjonalność i przewidziane udogodnienia. Używając tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie ciasteczek na twoim komputerze.

Zobacz dokument: Dyrektywa o prywatności i łączności elektronicznej UE

Zablokowałeś/-aś ciasteczka. Możesz zmienić tę decyzję.

Zezwoliłeś/-aś na zapisywanie ciesteczek na swoim komputerze. Możesz cofnąć tę decyzję.